HOT
Home >> Tin tức >> Quảng Nam giữ nghề ép dầu đậu phộng truyền thống

Quảng Nam giữ nghề ép dầu đậu phộng truyền thống

Trải qua bao biến thiên cây đậu phộng(lạc) đã bén duyên với người nông dân Quảng Nam. Hiện nay, nghề ép dầu đậu phộng thủ công vẫn đang góp phần tăng thu nhập cho người dân xứ Quảng.

Cầu kỳ công đoạn ép dầu phộng thủ công

Người nông dân Quảng Nam đã sáng tạo ra bộ bộng ép dầu rất thuận tiện. Để có một bộng dầu những gia đình khá giả hoặc cả làng chung tiền lại thuê người lên núi tìm hoặc mua những cây gỗ mít, bìn nin đường kính khoảng 35 – 50cm, vì những loại cây này gỗ chắc, mới chịu được lực khi ép. Khi đốn cây vận chuyển về làm bộng nên để nguyên thân dài, kêu thợ mộc khoét bộng. Thợ mộc dùng rìu chặt bỏ phần rễ, nhánh, và vỏ xù xì không cần thiết bên ngoài. Dùng đục mở một đường rãnh (khoảng 8 – 10cm) bên thân cây và cứ thế khoét vào chính giữa thân cây tạo thành một lỗ rỗng hình ống tròn (đường kính 20 – 25cm, dài 110 – 170cm). Dưới lòng bộng khoét đường rãnh nhỏ và đục một lỗ nhỏ để khi ép dầu chảy ra. Hai bên bộng, đục bốn lỗ tra chân đế để giữ bộng cố định khi ép. Có nhiều cái bộng thợ để nguyên bộ rễ để làm chân đế rất đẹp. Một thợ làm hoàn thiện cái bộng phải mất cả tháng công.

Cong doan ep dau dau phong nguyen chat quang nam

Công đoạn ép dầu phộng. Ảnh: Trần Vũ

Để ép được dầu phộng, ngoài bộng ép cần phải có các dụng cụ: 4 xe, 1 xét, 3 nêm, 3 vồ (1 vồ đóng, 2 vồ tháo)…Các dụng cụ này đều được làm bằng gỗ bìn nin. Lò nấu đắp bằng gạch và vữa đất sét. Nồi hông bằng đồng hoặc nhôm. Lồng hông được đan bằng tre, đan dày khít, bên ngoài trét một lớp cám để khi hông hơi không thoát ra ngoài, dưới đáy đan thưa để lấy hơi lên, khi đổ đậu phộng vào hông ta trải lên đáy lồng hông một lớp bao để đậu phộng không bị rơi xuống nồi, trên lồng hông có nắp đậy (có thể nắp vung hoặc nón lá). Bộng dầu có nhiều kích cỡ: Bộng nhỏ (chỉ dùng trong phạm vi gia đình), bộng lớn (dùng cho cả xóm…) tuỳ theo bộng lớn hay nhỏ mà làm bộ dụng cụ, nồi hông và lồng hông… cho phù hợp.

Trước đây, khi thu hoạch đậu phộng về hái (củ) trái non để riêng, già để riêng, đem phơi khô, sau đó giã nhỏ, cho vào lồng hông (theo hình thức hông cách thuỷ). Theo các thợ ép dầu phộng, để dầu có màu đẹp, chất lượng và đạt dầu thì đậu phải chín đến độ nhất định mới ép. Nếu chín quá khó ép hoặc vừa chín tới ép dầu không đạt. Sau khi đậu đã chín, dùng vật cứng xúc ra một cái rổ nhỏ (rổ này khi đan người ta đã tính trước, cứ mỗi rổ gói được một tấm bánh, bánh dầu lớn hay nhỏ tuỳ theo bộng).

Thông thường một bộng ép được khoảng 15 – 20 bánh/một lần, đạt khoảng 10 – 20 lít dầu. Tuy nhiên, tuỳ theo từng loại đất mà đậu phộng cho ra trữ lượng dầu phộng khác nhau. Nếu đậu trồng trên đất thịt, thu hoạch đúng thời gian quy định thì nhiều dầu hơn đậu trồng ở đất cát. Trong các công đoạn ép thì công đoạn nào cũng có độ khó nhất định, cần phải quen việc thì mới làm được, duy chỉ có khâu cầm vồ đóng cần rất nhiều yếu tố: khoẻ mạnh, có kinh nghiệm thì đóng mới có lực và ráo dầu.

Giữ được nghề thủ công truyền thống

Trước đây, đậu phộng là mặt hàng rất quí hiếm, các hộ dân trồng đậu với sản lượng không đáng kể, trồng chủ yếu để ép dầu ăn trong gia đình. Khi ép dầu người ta lột vỏ đậu bỏ đi chỉ lấy hạt để ép, ép lấy dầu xong thì xác bánh dầu còn được dùng làm tương để ăn.

Xem thêm các công dụng khác của dầu phộng

Cong doan goi banh dau dau phong quang nam
Công đoạn gói bánh dầu. Ảnh: Trần Vũ.

Những năm gần đây, ngành cơ khí phát triển, bộng ép dầu phộng bằng gỗ được thay bằng bộng sắt. Số lượng bộng dầu tăng lên nhiều, cùng với đó người dân tận dụng và khai thác triệt để đất phù hợp để đưa vào trồng đậu phộng tạo thu nhập ổn định cho gia đình, có hộ thu hoạch 200 – 300 lít dầu/mùa. Về cơ bản cách ép dầu bằng bộng sắt cũng giống như bộng gỗ, chỉ khác ở chỗ bộng gỗ dùng vồ để ép, còn bộng sắt dùng tay quay để ép, trước đây dùng rơm gói bánh nay dùng bao lác để gói.

Trên thị trường hiện nay, có rất nhiều loại dầu ăn được chế biến theo dây chuyền công nghệ khá hiện đại, mẫu mã phong phú và phù hợp với túi tiền người tiêu dùng. Nhưng cho đến nay, dầu phộng vẫn còn nguyên giá trị sử dụng của nó đối với người dân đã quen dùng loại nguyên liệu truyền thống được sản xuất từ cây đậu phộng. Người dân đang muốn sử dụng loại nguyên liệu truyền thống vừa đảm bảo chất lượng vừa hợp khẩu vị; đặc biệt một số món ăn đặc sản chỉ sử dụng dầu phộng mà các loại dầu ăn khác không thể thay thế được. Nghề sản xuất dầu phộng thủ công nhờ thế vẫn sống được theo thời gian, vừa tạo việc làm tăng thu nhập cho người dân và giữ được nghề thủ công truyền thống.

Các huyện Điện Bàn, Quế Sơn, Thăng Bình, Nông Sơn…của tỉnh Quảng Nam trồng rất nhiều đậu. Từ tháng 4 đến tháng 8 dương lịch hàng năm, đến địa phương nào cũng thấy người nông dân tấp nập nhổ đậu, phơi đậu và ép dầu. Tùy theo thổ nhưỡng của từng địa phương có thể tỉa và nhổ đậu cách nhau từ 1 đến 2 tháng.

Để sử dụng dầu phộng tận hưởng được vị ngon thơm của dầu mời các bạn xem thêm nội dung về cách khử thơm dầu đậu phộng

Để biết giá dầu đậu phộng hiện nay bao nhiêu 1 lít  các bạn có thể điện thoại tới số 01267898047 gặp chị Nga để được tư vấn thêm hoặc click vào link trên.

Bài & ảnh: Trần Vũ

(Nguồn http://goo.gl/iVvihT)